‘Voor bange professionals breken moeilijke tijden aan’

Filosoof en TEDx-spreker Ruud Veltenaar blikt alvast vooruit op het KNB-symposium voor kandidaat-notarissen. Of de notaris straks nog wel floreert, hangt van zijn kwaliteiten af.

‘De wereld waarin wij leven, is snel
en radicaal aan het veranderen.
We zijn op weg naar een volgende
fase in onze beschaving, met een
focus op welzijn in plaats van welvaart. Dat
heeft voor alles en iedereen en dus ook voor
het notariaat grote gevolgen.’
Ruud Veltenaar schuwt als spreker en inspirator
grote woorden niet. Ook in video’s op internet
koppelt hij moeiteloos mondiale veranderingen
aan innovatiemogelijkheden en de
toekomst van een branche.
Veltenaar verdiende zijn sporen in de corporate
wereld. Hij werkte onder meer voor McKinsey
in de VS en richtte zelf bedrijven op als Planet
Internet en Parkmobile. Hij is een veelgevraagd
keynote speaker voor bedrijven en
instellingen over de hele wereld. Daarnaast is
hij als bijzonder hoogleraar leiderschap en
innovatie verbonden aan het instituut International
Schools of Business Management in
Londen. Op 23 november spreekt hij op het
symposium voor kandidaat-notarissen over
innovatie en de toekomst van het notariaat.

Fundamentele crises
‘Voordat die toekomst zich heeft aangediend,
zullen we een aantal fundamentele crises het
hoofd moeten bieden’, vertelt Veltenaar. ‘Deze
zijn behoorlijk ontwrichtend en zullen langer
dan een generatie aanhouden en diep inwrijven
op onze samenleving.’
De eerste crisis die hij noemt, is de ecologische.
‘De klimaatverandering is voor ons de
grootste uitdaging aller tijden. Als we op de
huidige voet blijven produceren en consumeren,
stijgt de temperatuur op aarde met
drie tot vijf graden en zijn de gevolgen deze
eeuw onomkeerbaar. Tegelijkertijd geven veel
grote bedrijven en overheden aan nog decennialang
door te gaan met het verbranden van
fossiele brandstoffen.’
De tweede crisis heeft een sociaaleconomisch
karakter en gaat over de steeds groter
wordende kloof tussen de haves en de havenot’s
en de toekomstige problematiek rondom
de euro. Linksom of rechtsom leidt dit tot een
economische crisis in Europa waarbij minimaal
25 procent van de welvaart wordt ingeleverd.
De derde en laatste crisis betreft de combinatie
van werk en welzijn. Hoe dringen we het hoge
aantal mensen met een burn-out terug en
zorgen we voor gezonde bedrijven die minder
gericht zijn op rendement en prestatie?

Transformatie
Een drijvende kracht achter de transformatie
die Veltenaar voorspelt, zijn de zogenaamde
‘exponentiële technologieën’. ‘Zij gaan onze
wereld veranderen op een manier die we nog
niet eerder hebben gezien’, zegt hij. ‘Ze leiden
tot sociale innovatie en democratisering van
producten en diensten. Kijk naar het succes
van zonnepanelen. De nieuwe generatie
zonnepanelen geeft ons de mogelijkheid zelf
elektriciteit op te wekken tegen 2,8 cent per
kilowatt. Terwijl de grote centrales elektriciteit
produceren tegen een kostprijs van ruim 5
cent per kilowatt.’
Het kenmerk van een exponentiële technologie
is dat deze zich razendsnel ontwikkelt en
vervolgens alles doet veranderen. Zo’n heel
belangrijke technologie is blockchain. Vergelijkbaar
met een immens digitaal grootboek
dat toegankelijk is voor iedereen en tegelijk
zeer goed beveiligd is. Het is bijvoorbeeld
het systeem achter de virtuele munt Bitcoin.
‘Blockchain geeft mensen de mogelijkheid
afspraken en financiële transacties zelf vast te
leggen en online te registeren,’ zegt Veltenaar.
‘Binnen tien jaar zijn het Kadaster en de betaalsystemen
van banken volslagen overbodig.
Blockchain zal minstens zo betrouwbaar zijn
als de registers die we nu kennen. Ik kan er
bijvoorbeeld in vastleggen dat mijn huis mijn
eigendom is. Iedereen over de hele wereld kan
zich hiervan op de hoogte stellen en de eigendomsakte
lezen die daarbij hoort.’

Essentie
De wereld verandert snel en radicaal en daar
moet je als mens en notaris in mee, is de
boodschap van Veltenaar. ‘Het notariaat zal
zich moeten bezinnen op de essentie van zijn
dienstverlening. Net als alle andere partijen,
bedrijven en instanties zal het zich opnieuw
moeten afvragen waarom ze bestaan en welke
meerwaarde financieel, ecologisch en sociaal
gecreëerd moet worden. Innovatief ondernemerschap
is niets anders dan je aanpassen aan
nieuwe omstandigheden. Notarissen zullen
zelf op zoek moeten gaan hoe ze opnieuw van
waarde kunnen zijn. Creativiteit en innovatievermogen
zijn daarbij belangrijk. Durf jij als
proactieveling, als game changer, het verschil
te maken of wacht je liever af en denk je: het
zal mijn tijd wel duren?’

Procesbegeleider
‘Ik denk dat de controlerende en registrerende
rol van notarissen in de toekomst onder druk
zal komen te staan’, zegt Veltenaar. ‘Technologisering
en sociale innovatie leiden tot democratisering
van dienstverlening. Maar in die
mogelijkheden van de technologie zitten ook
kansen voor een notaris. De behoefte om
zaken eenduidig en betrouwbaar in blockchain
vast te leggen, zal in die digitale wereld
alleen maar toenemen. Notarissen zullen
daarin minder uitvoerend zijn, maar meer de
rol van procesbegeleider en adviseur op zich
nemen. Daarnaast kunnen ze gaan vastleggen
welke bedrijven en mensen waarde creëren,
of dat nalaten of zelfs waarde vernietigen.
Die bevindingen kunnen ze in blockchain
registeren, zodat voor iedereen inzichtelijk
is dat een bedrijf als Shell op grote schaal
ecologische en sociale waarden vernietigt
en de coöperatie op Texel bijdraagt aan het
welzijn op aarde.’
Volgens Veltenaar zullen blockchaintechnologie,
artificiële intelligentie en andere exponentiele
technologieën veel routinematig
werk overnemen. Niet alleen notariskantoren
gaan dit merken, dat geldt ook voor de hele
zakelijke dienstverlening, voor advocatenkantoren,
accountantskantoren en zelfs de rechterlijke macht.
Het is een verlengstuk van
de technologisering die de laatste decennia
overal zijn intrede heeft gedaan.

Expertsysteem
‘Als visiting professor aan het Massachusetts
Institute of Technology in Boston heb ik
redelijk zicht op technologische innovatie.
De ontwikkelingen gaan zo hard dat advocatenkantoren
op alle continenten de deuren
sluiten, omdat ze niet langer nodig zijn.
Burgers kunnen door artificiële intelligentie
en big data zelf een groot deel van hun procesvoering
voorbereiden.’ Veltenaar voorspelt dat
de rechtspraak binnen 25 jaar voor meer dan 75
procent is vervangen door een expertsysteem.
Uitsluitend zeer gevoelige zaken als zedendelicten
worden dan nog in de rechtbank
behandeld.
Hij heeft het, als het gaat om vergaande technologische
ontwikkelingen, niet over online
diensten als Doehetzelfnotaris.nl en de Notarisservice
van HEMA waar je goedkoop online
je eigen akte kunt samenstellen. ‘Dat is bij
wijze van spreken nu al een voorbeeld uit de
prehistorie. Het is slechts een tussenstap,
waarbij ook andere partijen notariële diensten
aanbieden tegen een veel lagere prijs’, zegt
Veltenaar. ‘Het notariaat heeft geprobeerd
zijn tarieven te beschermen en gezegd dat de
HEMA niet tot deze diensten in staat zou zijn.
Dat is een naïeve gedachte.’
‘Laat ik duidelijk zijn, als ik in de nabije toekomst
in blockchain een eigendomsakte of
andere zaken wil vastleggen, krijg ik hooguit
keuzestress van de gratis “voorbeelden op
maat” waaruit ik kan kiezen. Je hoeft geen
futuroloog of trendwatcher te zijn om te zien
dat veel routinematig werk wegvalt. Ook op
hbo- en wo-niveau. Voor bange professionals
breken moeilijke tijden aan, maar mensen die
het woord fear lezen als feeling excited and
ready, zullen kansen zien en die benutten.
Minder denken in succes en meer denken in
waardecreatie dus. Of zoals Mahatma Gandhi
ooit heeft gezegd: “Wees jij nou de verandering
die je in de wereld wilt zien!”’

20 Notariaat Magazine editie 9 | november 2017
T E K S T Mariska Jansen | beeld Truus van Gog