Selecteer een pagina

Mis je!

Een goede vriendin verhuisde jaren geleden terug naar haar vaderland Singapore. Vanaf het moment dat ze de douane passeerde, begon het missen. De eerste maanden vloog haar afwezigheid me soms bij de keel. Daarna werd het gemis een zeurend pijntje op de achtergrond. Maar helemaal verdwenen is ’t nooit.  Nog steeds kan ik terugverlangen naar onze vertrouwelijke gesprekken, het urenlange Aziatisch kokkerellen waarbij zij chef-kok en ik vooral leerling was, de films waarvan we dachten dat alleen wíj ze mooi vonden.

Missen, al te vaak is het een ingrijpende ervaring. Maar gemis kan ook ongemerkt in het leven van alledag opwellen. Een gezellige stagiaire die een zomer lang op het bureau tegenover je werkte, kan een leegte achterlaten als haar stage voorbij is. Zonder dat je het doorhad nam ze met haar vrolijke, onbekommerde verhalen een plekje in je leven in. Of de vriendelijke buren op de camping met wie je wel eens een praatje maakte en koffie dronk. Als ze vertrokken zijn, is er een leemte, en een kale plek op het gras waar hun tent stond.

Misschien bestaat de essentie van missen er wel uit dat het is alsof er een stukje van jezelf is weggeraakt. Want je kunt een ander pas missen als die een beetje in je is gaan zitten, onderdeel van je is geweest. Iemand missen kent uiteenlopende oorzaken. Je kunt een ander missen vanwege afstand zoals een emigratie naar een ver land. Of door tijd, mensen van vroeger die je uit het oog bent verloren. Maar de meest schrijnende ervaring van gemis is het onherroepelijke missen, vaak door de dood. ‘Niet het snijden doet zo’n pijn maar het afgesneden zijn’ schrijft Vasalis in haar beroemde gedicht Sotto Voce over de essentie van wat gemis is, de pijn van onbereikbaarheid.

Een wereldberoemde roman over hoe groot gemis kan zijn is De Truffelminnaar van Gustav Sobin. Een verhaal over een weduwnaar die na de dood van zijn vrouw zijn landgoed op het Franse platteland afstruint op zoek naar truffels. Eenmaal gevonden en klaargemaakt, bezorgen de knollen de eenzame hoofdpersoon hallucinaties waarin zijn vrouw verschijnt. Zijn gemis is zo groot dat al snel alleen de momenten waarop hij zijn vrouw tot leven probeert te wekken er nog toe doen. De weduwnaar verwaarloost zichzelf, zijn baan aan de universiteit en glijdt langzaam af. Ook in het gewone leven zijn er ‘truffelminnaars’ voor wie de essentie van hun leven het missen is. Zo brandde een bejaarde buurman uit mijn geboorteplaats tot zijn dood iedere dag een kaarsje voor zijn overleden vrouw. Het leven zonder haar was niet meer de moeite waard, zei hij.

Maar uiteindelijk zal de tijd de scherpe kantjes van het missen wegnemen. Ook al is dat soms onvoorstelbaar. ‘Hoewel je in eerste instantie eerder geneigd zult zijn je tegen die gedachte te verzetten, weet je dat de tijd ook hier zijn werk zal doen,’ schrijft Paul van Tongeren, hoogleraar wijsgerige ethiek aan de Radboud Universiteit Nijmegen in zijn essay Over het verstrijken van de tijd. ‘De tijd zal de herinnering niet uitwissen maar wel doen vervagen, hij zal de pijn niet wegnemen maar wel minder schrijnend maken. En geleidelijk aan zal die gedachte aan het verstrijken van de tijd een troost worden.’ De tijd als een zachte, geleidelijke heelmeester dus. Door het voorbijgaan van tijd gaat al het missen over in een mildere vorm, weemoed. Een ‘mengeling van droefheid en aanvaarding’ noemt Van Tongeren dit.
Weemoed is een verlangen naar datgeen wat voorbij is. Je kunt het in de tijd niet meer bereiken, want vroeger is niet meer nu. Weemoed is dat wat je kan overvallen als je terugdenkt aan je kindertijd, vakanties, een avond met vrienden. Vaak zijn het niet enkel de personen die je mist, maar ook een sfeer of intimiteit. Dat is ook wat mijn missen van mijn vriendin uit Singapore nu is, de scherpe kantjes zijn eraf. Mijn missen is een weemoed geworden, die af en toe op komt zetten.

Weemoed is ook waar het prachtige liedje Aan de oevers van de tijd van de zanger Spinvis over gaat als hij een mooie middag uit het verleden bezingt. Hij herinnert zich fragmenten, het is alsof hij van een afstandje het zomertafereeltje gadeslaat: ‘je doet iets met je haar ; we gaan zo te zien nog weg; misschien al zo meteen.’ In het liedje zit veel suggestieve melancholie, als luisteraar voel je het gemis. Die middag is onbereikbaar geworden, door de tijd begrensd. ‘De tijd die verstreken is kan weliswaar opgeroepen worden, maar daarmee kan zijn verstreken zijn niet ongedaan gemaakt worden,’ schrijft Paul van Tongeren.

Je kunt ook iets of iemand missen, zonder dat je terug wilt. Dat ervoer ik toen ik onlangs, na bijna twintig jaar mijn eerste liefde weer ontmoette. Naderhand stuurde hij mij een berichtje waarin hij schreef dat het net was alsof we gisteren nog bij elkaar waren. Alleen het kinderzitje op mijn fiets, herinnerde hem eraan dat alles anders was. En ook bij mij schoten beelden door mijn hoofd van de periode dat we samen waren, iets waar ik al vele jaren niet meer aan had gedacht. Ik miste hem,  maar zonder de tijd terug te willen draaien – want ik ben gelukkig in mijn huidige leven en relatie.

Er zit ook een positieve kant aan missen. Het bewijst dat je van iemand gehouden hebt. In de beroemde roman En uit de bergen kwam de echo van de Afghaans-Amerikaanse auteur Khaled Hosseini heeft de tienjarige jongen Abdullah groot verdriet als zijn driejarige zusje Pari vanwege armoede aan een kinderloos echtpaar wordt verkocht. ‘Pari zwierf ongenood aan de randen van Abdullahs geest, waar hij ook ging. Ze was als het stof dat aan zijn overhemd hing. Ze was aanwezig in de stiltes die zo vaak in huis vielen, stiltes die opborrelden tussen hun woorden door, soms koud en hol, soms zwanger van dingen die niet uitgesproken werden, als een wolk vol regen die nooit viel.’ Abdullah’s grote gemis gaat nooit voorbij. Hij draagt het zijn hele leven met zich mee en vernoemt uiteindelijk zijn dochter naar haar.

Iemand missen betekent dus dat diegene speciaal voor je was. En omgekeerd, als je wordt gemist, weet je dat je ertoe hebt gedaan, dat er van je gehouden is. De gedachte aan iemand die van je gehouden heeft, kan kracht geven. Dat was ook wat de ontmoeting met mijn vroegere vriendje mij opleverde, ik merkte dat hij mij gemist had en ik voor hem bijzonder was.

Uiteindelijk zal de tijd voor al het missen soelaas bieden. Gemis kan soms zo zwaar zijn dat je wenst dat een dag snel voorbij is. ‘Maar in die wens drukt zich de troostende zekerheid uit, dat ook deze dag voorbij zal gaan, al zal hij misschien wat langer duren dan alle andere dagen,’ schrijft Van Tongeren over de heilzame werking van tijd. Tegelijk kun je proberen om, hoe moeilijk ook, jezelf, het missen los te laten. ‘Wanneer het lukt om dat zelf de tijd te geven, het aan de tijd te geven, kan die tijd zijn andere, genadige gezicht laten zien,’ schrijft Van Tongeren. Soms helpt de natuur een handje bij dat loslaten van gemis. Aan het slot van de roman En uit de bergen kwam de echo is de oud geworden Abdullah alles vergeten, ook zijn verdriet om het missen van Pari.

Maar gelukkig hoeft gemis niet altijd definitief te zijn. Soms is er ook de mogelijkheid om iemand weer te zien en komt er de mogelijkheid om de gezamenlijke geschiedenis een vervolg te geven. Bij mijn Singaporese vriendin weet ik dat ik haar binnenkort weer in de armen mag sluiten. Ik verheug me nu al op de doodgewone dingen die we dan gaan doen. Alsof ze nooit is weggeweest.

 

Lees het artikel in: Flow
Onderwerp

Levenskunst

Leestijd: 5 minuten.

Gepubliceerd in:

Flow

Op:
Beeld: Cegoh, Pixabay
Auteur

Mariska Jansen